Vihtan

Rihkkosa guorahallama oktavuođas lea dehálaš ahte visot dieđut main lea mearkkašupmi guorahallamii bohtet ovdan. Muđui eai soaitte poliisa ja alaguoddi oažžut ollislaš gova das mii lea dáhpáhuvvan, mii sáhttá mearkkašit ahte dat guhte lea rihkkosa čađahan ii sáhte dan ovddas dubmejuvvot.

Poliisa ja alaguoddi ožžot dan sivas jearuhit visoid geain leat dieđut guođđit. Dat lea čuožžovaš ovdamearkka dihte jus lea oaidnán rihkkosa čađahuvvot dahje lea ožžon gullat juoidá mas lea oktavuohta rihkkosii. Vaikko ii dieđe dahje lea oidnán maidege, de sáhttá leahkit dehálaš muitalit justte dan.

Ruoŧas lea almmolaš vihtangeatnegasvuohta. Dat mearkkaša ahte lea geatnegasvuohta vihtanastit duopmostuolus jus alaguoddi dahje vávjjehuvvon ja su bealušteaddji oaivvilidt gávdno dárbu dasa. Iežá sániiguin ii sáhte ieš mearridit hálida go vihtanastit dahje ii. Spiehkastat dahkko dušše jus ovda mearkka dihte lea lahka sohka vávjjehuvvon olbmuin.

Jus dovdá ráfehuhttima, de gávdno veahkki ja doarjja ožžut. Ollu duopmostuoluin gávdnojit vihtandoarjja ja sierra vuordinlatnja vihtaniidda. Váldde oktavuođa duopmostuoluin ovdal riektegeavvama jus dus leat jearaldagat mat gusket dasa got dan diggerievttis lea.


Ruoŧas šaddá ráŋggášteami dáfus dievas ahkin 15 jagi agis. Jus vávjjehuvvon lea vuollel 15 jagi, de sáhttá rihkus liikká guorahallojuvvot, muhto ášši ii mana duopmostullui ja sosiála eiseválddiin lea váldoovddasvástádus das mii boahtá dáhpáhuvvat.

Dasa guhte lea gaskal 15 ja 17 jagi, ”nuorra” vuoigatvuođalágádusa čalmmiin, leat sierra njuolggadusat čuožžovaččat.   
   

Rihkusoaffar
Ášši galgá jođánit gieđahallojuvvot jus rihkkosa oaffar lea vuollel 18 jagi ja rihkus lea uhkkidan oaffara eallima, dearvvašvuođa, friddjavuođa dahje ráfi. Nuorra rihkusoaffar sáhttá oažžut áššeoamasteaddjeveahki doarjjan riektegeavvamis.

Vávjjehuvvon
Jođánis reakšuvdna servodaga bealis lea dehálaš vai oktavuohta rihkkosa ja čuovvumuša gaskkas šaddá čielggas. Dan sivas gáibiduvvo erenoamáš jođánis gieđahallan áššis jus nuorra lea vávjjehuvvon rihkkosa ovddas.

Nuorat maid sáhttet váldot friddjavuođas, iežá sániiguin giddagassii dahje fáŋgan váldot. Dát dahkko dušše dalle go lea sáhka duođalaš rihkkosis.

Lea dábálaš ahte nuorat ožžot sivahallanhilggodeami dahje ráŋggaštanmearrádusa, muhto jus ášši čuoččáldahtto ja šaddá riektegeavvan, de dieđihuvvo dahje gohččojuvvo fuolaheaddji váldoguorahallamii duopmostullui. Das guhte vávjjehuvvo lea stuorit riekti go rávesolbmuin oažžut almmolaš bealušteaddji.

Nurrii guhte vávjjehuvvo rihkkosa ovddas leat sierra čuovvumušat čuožžovaččat. Ođđajagimánu 1 b. 2007 (maŋŋel riikkabeaivemearrádusa) bohte ođđa čuovvumušat nuoraide.  Okta dáin lea nuoraiddikšu mii lea doaibmabidjoprográmma sosiálabálvalusas. Iežá čuovvumuš nuoraide lea nuoraidbálvalus mii sáhttá buohtastahttojuvvot dainna servodatbálvalusain masa rávesolbmot sáhttet dubmejuvvot. Jus lea dubmejuvvon hui duođalaš rihkkosii, de sáhttá dubmejuvvot giddejuvvon nuoraiddikšui eanemusat njealji jahkái.

Information på nordsamiska för dig som är vittne.